یکی از اماکن تاریخی بسیار زیبای ایران، کلیسای وانک نام دارد که در شهر اصفهان قرار گرفته است. در این نوشته میخواهیم به معرفی این بنای تاریخی بپردازیم.
درباره کلیسای وانک
کلیسای وانک از بزرگترین جاذبههای تاریخی و مذهبی در محله جلفا و از جاهای دیدنی اصفهان است. کلیسای وانک را ارامنه مهاجر در دوره شاه عباس صفوی ساختهاند؛ البته شکل اولیه آن با بنای امروزی متفاوت بوده است. در ابتدا این کلیسا تنها کاربردی مذهبی برای مسیحیان داشت؛ اما امروزه بیشترین توجه به بعد تاریخی و جاذبه فرهنگی کلیسا جذب میشود.
کلیسای وانک بزرگترین و معروفترین کلیسای ایران به شمار میرود و همچنان کلیسای جامع ارامنه اصفهان است. این کلیسا با نام «آمناپرکیچ» نیز درجهان شناخته میشود و یکی از ۱۳ کلیسای باقیمانده در محله جلفای اصفهان از قرن ۱۷ میلادی است. وانک در زبان ارمنی بهمعنای صومعه است. کلیسای وانک به مرور زمان علاوه بر اینکه جایگاه مذهبیاش را در میان مردم اصفهان، بهخصوص ارامنه ساکن محله جلفا، حفظ میکرد،تبدیل به مکانی اداری و مرکز رویدادهای اجتماعی نیز شد. در طول سالهای بعد نخستین چاپخانه با ماشین چاپ در ایران و خاورمیانه، در حیاط این کلیسا تاسیس شد.
از مهمترین خصوصیات کلیسای وانک که نظر همه را جلب میکند، تاثیر برجسته آثار هنری در این کلیسا است. در گوشه و کنار کلیسای وانک آثار متعدد هنرمندان بزرگ به چشم میخورند. معماری ظریف و باشکوه، تندیسهای زیبا، نقش و نگارهای رنگارنگ، تابلوها و نقاشیهای تاریخی بر ارزش کلیسای وانک افزودهاند. در حیاط کلیسای وانک نیز، پیکر برخی از بزرگان ارمنی دفن شده است.
کلیسای وانک امروزه بخشهای مختلفی دارد و برای بازدید از این بنای تاریخی باید زمان کافی اختصاص دهید. این کلیسا در تاریخ ۱۵ دی ماه سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در ادامه این مقاله به بررسی تاریخچه، معماری، جاذبههای هنری و بخشهای مختلف کلیسای وانک خواهیم پرداخت.
تاریخچه کلیسای وانک
محله جلفای اصفهان که کلیسای وانک در آن قرار دارد، از دیرباز محل اسکان ارامنه مهاجر در ایران بود. در زمان صفویه، شاه عباس اول در جنگ با عثمانیها دستور به عقبنشینی ایرانیان داد. در طول مسیر بازگشت، سپاه ایران از ارمنستان عبور میکرد. به دستور شاه عباس بخشهای زیادی از مسیر برای جلوگیری از پیشروی عثمانیان ویران میشد و در این بین مردم ارمنستان در خطر کشتار دستهجمعی قرار داشتند. به همین دلیل شاه عباس تصمیم گرفت ارامنه را با خود به ایران بیاورد و اسکان دهد. در انتهای این کوچ طولانی، شاه عباس و سپاهیان او بههمراه مردم ارمنستان به اصفهان رسیدند و شاه عباس زمینهایی در منطقه جلفا به ارامنه اهدا کرد.
قدمت کلیسای وانک به سال ۱۶۰۶ باز میگردد؛ اما در آن زمان کلیسایی کوچک به نام هاکوب در قسمتی از بنای کنونی بود
شکل قدیمی محله جلفا با شکل امروزی آن تفاوتهای زیادی داشت. به مرور زمان ارامنه تصمیم به ساختوساز در این منطقه و ایجاد تاسیسات مختلف از جمله بنای مذهبی برای اجرای مناسبات دینی خود گرفتند. با تلاش ارمنیهای مقیم اصفهان در محله جلفا، تا پایان قرن ۱۷ میلادی ۲۴ کلیسا تاسیس شد؛ در حالی که تعداد کلیساها در دیگر نقاط شهر اصفهان تا آن زمان به ۶ عدد میرسید؛ اما متاسفانه امروز تنها ۱۳ کلیسا از آن دوران باقی مانده است.
قدمت کلیسای وانک به سال ۱۶۰۶ میلادی میرسد. در آن زمان تنها ساختمان کوچکی در قسمت جنوب غربی بنای امروزی ساخته بودند که با نام کلیسای هاکوب (یعقوب) شناخته میشد. این کلیسای کوچک، برای مدت ۵۰ سال مورد استفاده روحانیون مسیحی قرار گرفت و در این مدت کشیشها و خلیفههای زیادی در این کلیسا آموزش دیدند. کلیسای هاکوب در آینده به سنگ بنای اصلی کلیسای آمنا پرکیچ یا کلیسای وانک تبدیل شد. بر سر در ورودی کلیسای وانک متنی حک شده است که قدمت کلیسای وانک را نشان میدهد. متن این کتیبه به شرح زیر است:
وانک آمنا پرکیچ و مقر اسقف اعظم ارمنیان ۱۶۰۶ میلادی
پس از گذشت ۵۰ سال، در سال ۱۶۵۵ میلادی، ساکنان جلفا در زمان حکومت شاه عباس دوم ساخت بنای اصلی کلیسا را آغاز کردند که تقریبا همین بنای امروزی است. ساخت کلیسای جدید وانک از سال ۱۶۵۵ تا ۱۶۶۴، یعنی نزدیک به ۱۰ سال طول کشید. از سال ۱۹۰۵ روند گسترش محوطه کلیسا نیز توسط ارامنه آغاز شد و ساختمانهای جدید در محوطه ساخته شدند.
موزه کلیسای وانک نیز درسال ۱۹۰۵ افتتاح شد و تا سال ۱۹۳۰ هم موزه و هم کتابخانه بود. با گذشت زمان، بخشهای مختلف در کلیسای وانک کامل شدند و قسمتهای مختلفی مانند نمازخانه، برج ورودی کلیسا و ساختمانهای اداری در این مجموعه به وجود آمدند. در سر در ورودی غربی کلیسای وانک، کتیبهای از جنس کاشی و لاجوردی رنگ با خطی طلا نوشت به چشم میخورد که روی آن متن زیر حک شده است:
کلیسای وانک آمنا پرگیچ در سال ۱۶۵۵ میلادی در زمان پادشاهی شاه عباس دوم و جاثلیقی «فیلیپوس» و پیشوائی خلیفه «داوید» و به یاری مردم خیر جلفا شروع شد و در سال ۱۶۶۴ میلادی به پایان رسید. ثواب عباداتی که در این کلیسا انجام میشود، نصیب آنهایی که در قید حیاتند یا در گذشتهاند شود.
ساختوساز ارامنه اصفهان در منطقه جلفا باعث شکلگیری معماری جدید در این محله شد و در میان بناهای مختلف، کلیسای وانک برجستهترین بنا به حساب میآید. امروزه این منطقه اصیل در شهر اصفهان را با نام «محله جلفای نو» میشناسند و گردشگران و مسافران از کلیسای وانک بهعنوان یکی از برجستهترین بناهای تاریخی این شهر بازدید میکنند.
ساعات بازدید کلیسای وانک و آدرس
کلیسای وانک در محله جلفا در مرکز شهر اصفهان و در جنوب زایندهرود قرار دارد. جلفا که امروزه با نام جلفای نو از آن یاد میشود از زیباترین مناطق اصفهان است. منطقه جلفای نو اکنون در مرکز شهر اصفهان قرار دارد و کلیسای وانک نیز در شمال محله جلفا قرار گرفته است. جلفای نو از هشت محله تشکیل میشود. محله جلفا از شمال به خیابان نظر، از جنوب به خیابان شریعتی غربی، از شرق به خیابان توحید و از غرب به خیابان حکیم نظامی میرسد.
بسته به محل اقامتتان در شهر اصفهان از هر چهار خیابان اصلی میتوانید به کلیسای وانک برسید اما دسترسی مستقیم به خیابان کلیسا از خیابان حکیم نظامی میسر است. کمی که در خیابان کلیسا پیش بروید دیوارهای اطراف بنای کلیسا را خواهید دید. البته تردد در منطقه جلفا با ماشین بهدلیل بافت قدیمی این منطقه محدودیتهایی دارد و ماشین را میتوانید در خیابانهای اطراف پارک کنید.
ایستگاه متروی سی و سه پل تا کلیسای وانک دو و نیم کیلومتر فاصله دارد و با پیادهروی در حدود ۲۰ دقیقه در جهت جنوب شرقی مترو به کلیسا خواهید رسید. لازم به توضیح است که کلیسای وانک در روزهای تعطیل رسمی بهدلیل عزاداری و روز اول نوروز و مناسبت های معروف ارامنه تعطیل میشود.
- آدرس کلیسای وانک: اصفهان، محله جلفا، خیابان نظر شرقی، کوچه کلیسای وانک (مشاهده روی نقشه)
- تلفن: ۳۶۲۴۳۴۷۱-۰۳۱
- ساعت بازدید: هر روز از ساعت ۸:۳۰ الی ۱۳:۳۰ و ۱۶ الی ۱۸:۳۰
- هزینه بلیط: هر نفر ۱۵۰۰۰ تومان برای بازدیدکنندگان ایرانی و هر نفر ۵۰۰۰۰ تومان برای بازدیدکنندگان خارجی
معماری کلیسای وانک
کلیسای وانک در محوطهای با مساحت حدودی ۸۷۰۰ متر مربع قرار گرفته است که نزدیک به ۴۰۰۰ متر مربع از این مساحت را ساختمانها و بقیه را باغ وانک و فضای سبز مجموعه تشکیل میدهند. نمای بیرونی کلیسا با آجر پوشیده شده است. در معماری بیشتر کلیساها از سنگ برای ساخت بنا استفاده میکردند اما در کلیسای وانک آجر بهجای سنگ استفاده شده است. در میان بافت آجری دیوارها کاشیهایی با تصویر فرشتههای بالدار دیده میشوند. خیابان ورودی کلیسای وانک و محوطه داخلی آن سنگفرش است.
ورودی اصلی بازدیدکنندگان در بزرگ چوبی است که شکوه بنای کلیسا را بیشتر میکند. بر فراز سردر ورودی کلیسا نقاشی فضای داخلی دِیر به چشم میخورد که با کاشیهای لاجوردی و خاکستری تزئین شده است. بالای این نگاره به زبان ارمنی جمله زیر را نوشتهاند:
دیر ناجی همگان، محلی برای راهبان
در قسمت ورودی کلیسای وانک برج ناقوس کلیسا خودنمایی میکند. این برج سه طبقه دارد و در طبقه دوم آن ساعت بزرگی نصب شده است که ۳۰۰ کیلوگرم وزن دارد. این ساعت اهدایی از ماردیروس گوورک هوردانانیان در سال ۱۹۳۱ است، که پس از مرگ برادرش به یادبود او ساخت. چهار صفحه فولادی با ساعتهای دیگر، سه وجه دیگر ستون قرار گرفتهاند. ساعتهای برج ناقوس همزمان با نواختن ناقوسها به صدا در میآیند و طنین صدایشان در منطقه جلفا میپیچد. در ورودی برج، کتیبهای از سنگ مرمر نصب شده است که متن زیر روی آن به چشم میخورد:
این برج و ساعت آن را ماردیروس گوورگ هوردانانیان در سال ۱۹۳۱ میلادی به یادبود برادر مرحومش که در سال ۱۹۲۴ میلادی فوت کرده ساخته و هدیه کرده است.
برج ناقوس که امروزه با نام برج ساعت هم شناخته میشود، ۳۸ سال پس از ساختمان اصلی کلیسا توسط هوانجان جمالیان ساخته شده است. در زیر برج ناقوس دو مقبره متعلق به یک سرباز ارمنی و یک پیشوای ارمنی وجود دارند. در سمت راست برج ناقوس کتیبهای آبی رنگ، پوشیده از سنگهای صلیبی به چشم میخورد. این سنگها در زبان ارمنی خاچ کلیم نام دارند و از دیگر کلیساهای جلفا به کلیسای وانک آورده شدهاند.
در دو سمت ورودی کلیسا دو اتاق ساخته شده است که در گذشته از آنها برای پذیرایی از مهمانان استفاده میشد، اما امروزه به مغازه و اتاق نگهبانی تبدیل شدهاند. از دیگر مشخصههای معماری ساختمان کلیسای وانک میتوان به گنبدهای کلیسا اشاره کرد.
کلیسای وانک دو گنبد کوچک و بزرگ دارد و گنبد کوچک را بالای سالن در محل تجمع مردم و گنبد بزرگ را بر فراز محراب کلیسا ساختهاند. پس از ورود به کلیسا در قسمت غربی، ستونهای مربع شکل با طاق نماهای بلند به چشم میخورند. گنبدهای کلیسا روی همین ستونها و طاقنماها بنا شدهاند.
سبک معماری گنبد بزرگ کاملا به معماری گنبد مساجد شباهت دارد، در حالی که گنبد کلیساهای سنتی مخروطی شکل است. با توجه به سال ساخت این بنا در دوره صفویان، در ساخت این گنبد از نمونههای معماری مساجد در آن زمان الگوبرداری کردهاند. پوسته بیرونی گنبد از آجر ساخته شده و پوسته داخلی با رنگ لاجوردی نقاشی شده است. در گرداگرد این گنبد مدور و بزرگ هشت پنجره تعبیه کردهاند. بین این پنجرهها در قسمت داخلی گنبد نگارهها و نقاشیهایی به چشم میخورد.
نقاشیهای روی گنبد کلیسای وانک از زیباترین جاذبههای آن هستند و تماشای آنها برای گردشگران بسیار لذتبخش است. روی پوسته لاجوردی گنبد بزرگ تصاویری از آفرینش آدم و حوا، ماجرای خوردن میوه ممنوعه توسط آدم و داستان هابیل و قابیل به چشم میخورند.
بر بام کلیسا و نزدیک گنبد کوچک، ناقوس دیگری قرار دارد که در فضایی مربع شکل با ستونهایی سه متری بنا شده است. این ستونها با تیرکهای چوبی در بالا به هم وصل میشوند و بین ستونها قوسهای جناغی وجود دارند.
یکی از اماکن تاریخی بسیار زیبای ایران، کلیسای وانک نام دارد که در شهر اصفهان قرار گرفته است. در این نوشته میخواهیم به معرفی این بنای تاریخی بپردازیم.
درباره کلیسای وانک
کلیسای وانک از بزرگترین جاذبههای تاریخی و مذهبی در محله جلفا و از جاهای دیدنی اصفهان است. کلیسای وانک را ارامنه مهاجر در دوره شاه عباس صفوی ساختهاند؛ البته شکل اولیه آن با بنای امروزی متفاوت بوده است. در ابتدا این کلیسا تنها کاربردی مذهبی برای مسیحیان داشت؛ اما امروزه بیشترین توجه به بعد تاریخی و جاذبه فرهنگی کلیسا جذب میشود.
کلیسای وانک بزرگترین و معروفترین کلیسای ایران به شمار میرود و همچنان کلیسای جامع ارامنه اصفهان است. این کلیسا با نام «آمناپرکیچ» نیز درجهان شناخته میشود و یکی از ۱۳ کلیسای باقیمانده در محله جلفای اصفهان از قرن ۱۷ میلادی است. وانک در زبان ارمنی بهمعنای صومعه است. کلیسای وانک به مرور زمان علاوه بر اینکه جایگاه مذهبیاش را در میان مردم اصفهان، بهخصوص ارامنه ساکن محله جلفا، حفظ میکرد،تبدیل به مکانی اداری و مرکز رویدادهای اجتماعی نیز شد. در طول سالهای بعد نخستین چاپخانه با ماشین چاپ در ایران و خاورمیانه، در حیاط این کلیسا تاسیس شد.
از مهمترین خصوصیات کلیسای وانک که نظر همه را جلب میکند، تاثیر برجسته آثار هنری در این کلیسا است. در گوشه و کنار کلیسای وانک آثار متعدد هنرمندان بزرگ به چشم میخورند. معماری ظریف و باشکوه، تندیسهای زیبا، نقش و نگارهای رنگارنگ، تابلوها و نقاشیهای تاریخی بر ارزش کلیسای وانک افزودهاند. در حیاط کلیسای وانک نیز، پیکر برخی از بزرگان ارمنی دفن شده است.
کلیسای وانک امروزه بخشهای مختلفی دارد و برای بازدید از این بنای تاریخی باید زمان کافی اختصاص دهید. این کلیسا در تاریخ ۱۵ دی ماه سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در ادامه این مقاله به بررسی تاریخچه، معماری، جاذبههای هنری و بخشهای مختلف کلیسای وانک خواهیم پرداخت.
تاریخچه کلیسای وانک
محله جلفای اصفهان که کلیسای وانک در آن قرار دارد، از دیرباز محل اسکان ارامنه مهاجر در ایران بود. در زمان صفویه، شاه عباس اول در جنگ با عثمانیها دستور به عقبنشینی ایرانیان داد. در طول مسیر بازگشت، سپاه ایران از ارمنستان عبور میکرد. به دستور شاه عباس بخشهای زیادی از مسیر برای جلوگیری از پیشروی عثمانیان ویران میشد و در این بین مردم ارمنستان در خطر کشتار دستهجمعی قرار داشتند. به همین دلیل شاه عباس تصمیم گرفت ارامنه را با خود به ایران بیاورد و اسکان دهد. در انتهای این کوچ طولانی، شاه عباس و سپاهیان او بههمراه مردم ارمنستان به اصفهان رسیدند و شاه عباس زمینهایی در منطقه جلفا به ارامنه اهدا کرد.
قدمت کلیسای وانک به سال ۱۶۰۶ باز میگردد؛ اما در آن زمان کلیسایی کوچک به نام هاکوب در قسمتی از بنای کنونی بود
شکل قدیمی محله جلفا با شکل امروزی آن تفاوتهای زیادی داشت. به مرور زمان ارامنه تصمیم به ساختوساز در این منطقه و ایجاد تاسیسات مختلف از جمله بنای مذهبی برای اجرای مناسبات دینی خود گرفتند. با تلاش ارمنیهای مقیم اصفهان در محله جلفا، تا پایان قرن ۱۷ میلادی ۲۴ کلیسا تاسیس شد؛ در حالی که تعداد کلیساها در دیگر نقاط شهر اصفهان تا آن زمان به ۶ عدد میرسید؛ اما متاسفانه امروز تنها ۱۳ کلیسا از آن دوران باقی مانده است.
قدمت کلیسای وانک به سال ۱۶۰۶ میلادی میرسد. در آن زمان تنها ساختمان کوچکی در قسمت جنوب غربی بنای امروزی ساخته بودند که با نام کلیسای هاکوب (یعقوب) شناخته میشد. این کلیسای کوچک، برای مدت ۵۰ سال مورد استفاده روحانیون مسیحی قرار گرفت و در این مدت کشیشها و خلیفههای زیادی در این کلیسا آموزش دیدند. کلیسای هاکوب در آینده به سنگ بنای اصلی کلیسای آمنا پرکیچ یا کلیسای وانک تبدیل شد. بر سر در ورودی کلیسای وانک متنی حک شده است که قدمت کلیسای وانک را نشان میدهد. متن این کتیبه به شرح زیر است:
وانک آمنا پرکیچ و مقر اسقف اعظم ارمنیان ۱۶۰۶ میلادی
پس از گذشت ۵۰ سال، در سال ۱۶۵۵ میلادی، ساکنان جلفا در زمان حکومت شاه عباس دوم ساخت بنای اصلی کلیسا را آغاز کردند که تقریبا همین بنای امروزی است. ساخت کلیسای جدید وانک از سال ۱۶۵۵ تا ۱۶۶۴، یعنی نزدیک به ۱۰ سال طول کشید. از سال ۱۹۰۵ روند گسترش محوطه کلیسا نیز توسط ارامنه آغاز شد و ساختمانهای جدید در محوطه ساخته شدند.
موزه کلیسای وانک نیز درسال ۱۹۰۵ افتتاح شد و تا سال ۱۹۳۰ هم موزه و هم کتابخانه بود. با گذشت زمان، بخشهای مختلف در کلیسای وانک کامل شدند و قسمتهای مختلفی مانند نمازخانه، برج ورودی کلیسا و ساختمانهای اداری در این مجموعه به وجود آمدند. در سر در ورودی غربی کلیسای وانک، کتیبهای از جنس کاشی و لاجوردی رنگ با خطی طلا نوشت به چشم میخورد که روی آن متن زیر حک شده است:
کلیسای وانک آمنا پرگیچ در سال ۱۶۵۵ میلادی در زمان پادشاهی شاه عباس دوم و جاثلیقی «فیلیپوس» و پیشوائی خلیفه «داوید» و به یاری مردم خیر جلفا شروع شد و در سال ۱۶۶۴ میلادی به پایان رسید. ثواب عباداتی که در این کلیسا انجام میشود، نصیب آنهایی که در قید حیاتند یا در گذشتهاند شود.
ساختوساز ارامنه اصفهان در منطقه جلفا باعث شکلگیری معماری جدید در این محله شد و در میان بناهای مختلف، کلیسای وانک برجستهترین بنا به حساب میآید. امروزه این منطقه اصیل در شهر اصفهان را با نام «محله جلفای نو» میشناسند و گردشگران و مسافران از کلیسای وانک بهعنوان یکی از برجستهترین بناهای تاریخی این شهر بازدید میکنند.
ساعات بازدید کلیسای وانک و آدرس
کلیسای وانک در محله جلفا در مرکز شهر اصفهان و در جنوب زایندهرود قرار دارد. جلفا که امروزه با نام جلفای نو از آن یاد میشود از زیباترین مناطق اصفهان است. منطقه جلفای نو اکنون در مرکز شهر اصفهان قرار دارد و کلیسای وانک نیز در شمال محله جلفا قرار گرفته است. جلفای نو از هشت محله تشکیل میشود. محله جلفا از شمال به خیابان نظر، از جنوب به خیابان شریعتی غربی، از شرق به خیابان توحید و از غرب به خیابان حکیم نظامی میرسد.
بسته به محل اقامتتان در شهر اصفهان از هر چهار خیابان اصلی میتوانید به کلیسای وانک برسید اما دسترسی مستقیم به خیابان کلیسا از خیابان حکیم نظامی میسر است. کمی که در خیابان کلیسا پیش بروید دیوارهای اطراف بنای کلیسا را خواهید دید. البته تردد در منطقه جلفا با ماشین بهدلیل بافت قدیمی این منطقه محدودیتهایی دارد و ماشین را میتوانید در خیابانهای اطراف پارک کنید.
ایستگاه متروی سی و سه پل تا کلیسای وانک دو و نیم کیلومتر فاصله دارد و با پیادهروی در حدود ۲۰ دقیقه در جهت جنوب شرقی مترو به کلیسا خواهید رسید. لازم به توضیح است که کلیسای وانک در روزهای تعطیل رسمی بهدلیل عزاداری و روز اول نوروز و مناسبت های معروف ارامنه تعطیل میشود.
- آدرس کلیسای وانک: اصفهان، محله جلفا، خیابان نظر شرقی، کوچه کلیسای وانک (مشاهده روی نقشه)
- تلفن: ۳۶۲۴۳۴۷۱-۰۳۱
- ساعت بازدید: هر روز از ساعت ۸:۳۰ الی ۱۳:۳۰ و ۱۶ الی ۱۸:۳۰
- هزینه بلیط: هر نفر ۱۵۰۰۰ تومان برای بازدیدکنندگان ایرانی و هر نفر ۵۰۰۰۰ تومان برای بازدیدکنندگان خارجی
معماری کلیسای وانک
کلیسای وانک در محوطهای با مساحت حدودی ۸۷۰۰ متر مربع قرار گرفته است که نزدیک به ۴۰۰۰ متر مربع از این مساحت را ساختمانها و بقیه را باغ وانک و فضای سبز مجموعه تشکیل میدهند. نمای بیرونی کلیسا با آجر پوشیده شده است. در معماری بیشتر کلیساها از سنگ برای ساخت بنا استفاده میکردند اما در کلیسای وانک آجر بهجای سنگ استفاده شده است. در میان بافت آجری دیوارها کاشیهایی با تصویر فرشتههای بالدار دیده میشوند. خیابان ورودی کلیسای وانک و محوطه داخلی آن سنگفرش است.
ورودی اصلی بازدیدکنندگان در بزرگ چوبی است که شکوه بنای کلیسا را بیشتر میکند. بر فراز سردر ورودی کلیسا نقاشی فضای داخلی دِیر به چشم میخورد که با کاشیهای لاجوردی و خاکستری تزئین شده است. بالای این نگاره به زبان ارمنی جمله زیر را نوشتهاند:
دیر ناجی همگان، محلی برای راهبان
در قسمت ورودی کلیسای وانک برج ناقوس کلیسا خودنمایی میکند. این برج سه طبقه دارد و در طبقه دوم آن ساعت بزرگی نصب شده است که ۳۰۰ کیلوگرم وزن دارد. این ساعت اهدایی از ماردیروس گوورک هوردانانیان در سال ۱۹۳۱ است، که پس از مرگ برادرش به یادبود او ساخت. چهار صفحه فولادی با ساعتهای دیگر، سه وجه دیگر ستون قرار گرفتهاند. ساعتهای برج ناقوس همزمان با نواختن ناقوسها به صدا در میآیند و طنین صدایشان در منطقه جلفا میپیچد. در ورودی برج، کتیبهای از سنگ مرمر نصب شده است که متن زیر روی آن به چشم میخورد:
این برج و ساعت آن را ماردیروس گوورگ هوردانانیان در سال ۱۹۳۱ میلادی به یادبود برادر مرحومش که در سال ۱۹۲۴ میلادی فوت کرده ساخته و هدیه کرده است.
برج ناقوس که امروزه با نام برج ساعت هم شناخته میشود، ۳۸ سال پس از ساختمان اصلی کلیسا توسط هوانجان جمالیان ساخته شده است. در زیر برج ناقوس دو مقبره متعلق به یک سرباز ارمنی و یک پیشوای ارمنی وجود دارند. در سمت راست برج ناقوس کتیبهای آبی رنگ، پوشیده از سنگهای صلیبی به چشم میخورد. این سنگها در زبان ارمنی خاچ کلیم نام دارند و از دیگر کلیساهای جلفا به کلیسای وانک آورده شدهاند.
در دو سمت ورودی کلیسا دو اتاق ساخته شده است که در گذشته از آنها برای پذیرایی از مهمانان استفاده میشد، اما امروزه به مغازه و اتاق نگهبانی تبدیل شدهاند. از دیگر مشخصههای معماری ساختمان کلیسای وانک میتوان به گنبدهای کلیسا اشاره کرد.
کلیسای وانک دو گنبد کوچک و بزرگ دارد و گنبد کوچک را بالای سالن در محل تجمع مردم و گنبد بزرگ را بر فراز محراب کلیسا ساختهاند. پس از ورود به کلیسا در قسمت غربی، ستونهای مربع شکل با طاق نماهای بلند به چشم میخورند. گنبدهای کلیسا روی همین ستونها و طاقنماها بنا شدهاند.
سبک معماری گنبد بزرگ کاملا به معماری گنبد مساجد شباهت دارد، در حالی که گنبد کلیساهای سنتی مخروطی شکل است. با توجه به سال ساخت این بنا در دوره صفویان، در ساخت این گنبد از نمونههای معماری مساجد در آن زمان الگوبرداری کردهاند. پوسته بیرونی گنبد از آجر ساخته شده و پوسته داخلی با رنگ لاجوردی نقاشی شده است. در گرداگرد این گنبد مدور و بزرگ هشت پنجره تعبیه کردهاند. بین این پنجرهها در قسمت داخلی گنبد نگارهها و نقاشیهایی به چشم میخورد.
نقاشیهای روی گنبد کلیسای وانک از زیباترین جاذبههای آن هستند و تماشای آنها برای گردشگران بسیار لذتبخش است. روی پوسته لاجوردی گنبد بزرگ تصاویری از آفرینش آدم و حوا، ماجرای خوردن میوه ممنوعه توسط آدم و داستان هابیل و قابیل به چشم میخورند.
بر بام کلیسا و نزدیک گنبد کوچک، ناقوس دیگری قرار دارد که در فضایی مربع شکل با ستونهایی سه متری بنا شده است. این ستونها با تیرکهای چوبی در بالا به هم وصل میشوند و بین ستونها قوسهای جناغی وجود دارند.
بهترین ییلاقهای گردشگری اطراف تهران؛ غیر از کردان کجا برویم؟